ایران از نظر منابع طبیعی، ظرفیت بزرگی برای توسعه انرژیهای تجدیدپذیر دارد. برآوردها نشان میدهد پتانسیل تجدیدپذیر کشور حدود ۱۲۴ هزار مگاوات است که ۷۱ هزار مگاوات آن به انرژی خورشیدی و ۴۹ هزار مگاوات به انرژی بادی اختصاص دارد.
اما ظرفیت طبیعی بهتنهایی تعیینکننده نیست. پرسش اصلی این است که شبکه برق ایران چه میزان برق خورشیدی را بدون تغییرات اساسی میتواند بپذیرد و از چه نقطهای به بعد، توسعه نیروگاهها به ذخیرهساز و اصلاح زیرساخت نیاز خواهد داشت؟
مرز طلایی ۲۰ گیگاواتی
گزارش «تعیین حد بهینه توسعه انرژی خورشیدی در ایران» که در تیر ۱۴۰۵ توسط مرکز پژوهشهای مجلس منتشر شده، نشان میدهد توسعه نیروگاههای خورشیدی تا حدود ۲۰ گیگاوات، بیشترین اثربخشی را در کاهش ناترازی برق کشور دارد.
براساس این گزارش، شبکه برق ایران ظرفیت پذیرش حدود ۲۱ هزار مگاوات برق خورشیدی را بدون تغییرات قابلتوجه دارد. این ظرفیت با اصلاحات عملیاتی، پیشبینی دقیقتر تولید، افزایش انعطافپذیری نیروگاههای متعارف و استفاده مؤثر از ذخیره چرخان میتواند تا حدود ۳۴ هزار مگاوات افزایش یابد.
تأثیر ۲۰ گیگاوات خورشیدی بر ناترازی برق
محاسبات مرکز پژوهشهای مجلس نشان میدهد با احداث ۲۰ گیگاوات نیروگاه خورشیدی:
- حدود ۷۵ درصد انرژی تأمیننشده جبران میشود.
- حدود ۶۱ درصد ساعات ناترازی، معادل ۶۶۴ ساعت از مجموع ۱۰۸۶ ساعت، کاهش مییابد.
- ساعات باقیمانده ناترازی بدون استفاده ترکیبی از برقآبی به حدود ۴۲۲ ساعت میرسد.
- با مدیریت هماهنگ نیروگاههای خورشیدی و برقآبی، ساعات ناترازی میتواند به حدود ۴۷ ساعت در سال کاهش یابد.
بنابراین، ترکیب ۲۰ گیگاوات ظرفیت خورشیدی با بهرهبرداری انعطافپذیر از نیروگاههای برقآبی، میتواند مجموع ساعات ناترازی را از ۱۰۸۶ به ۴۷ ساعت کاهش دهد؛ یعنی کاهش تقریبی ۹۶ درصدی.
چرا اثر توسعه خورشیدی پس از ۲۰ گیگاوات کمتر میشود؟
در ظرفیتهای پایین، بخش قابلتوجهی از تولید خورشیدی همزمان با اوج مصرف روزانه وارد شبکه میشود؛ اما با افزایش ظرفیت، قسمت بزرگی از کمبود برق روز جبران شده و ناترازی باقیمانده بیشتر به ساعات شب منتقل میشود.
در این شرایط، افزودن پنل خورشیدی بیشتر بدون ذخیرهسازی انرژی، تأثیر متناسبی بر کاهش خاموشیهای شبانه ندارد. به همین دلیل ظرفیت اعتباری نیروگاههای خورشیدی در محدوده ۲۰ تا ۲۱.۴ گیگاوات به حدود ۱۶ درصد میرسد؛ یعنی از این ظرفیت نصبشده، حدود ۳.۴ گیگاوات را میتوان بهطور متوسط برای کاهش کسری توان شبکه قابلاتکا دانست.
کاهش ظرفیت اعتباری به معنای بیفایده بودن توسعه بیشتر نیست؛ بلکه نشان میدهد پس از این نقطه باید سرمایهگذاری خورشیدی همراه با ابزارهای مکمل انجام شود.
نقش نیروگاههای برقآبی و ذخیرهسازها
در الگوی پیشنهادی، برق خورشیدی در طول روز جایگزین بخشی از تولید برقآبی میشود. آب ذخیرهشده در سدها سپس در ساعات شب و زمان افزایش ناترازی برای تولید برق مورد استفاده قرار میگیرد.
برای عبور مؤثر از مرز ۲۰ گیگاوات، توسعه زیرساختهای زیر ضروری است:
- سامانههای ذخیرهسازی باتری
- نیروگاههای تلمبهذخیرهای
- پیشبینی دقیق تولید خورشیدی
- مدیریت هوشمند شبکه و مصرف
- افزایش انعطافپذیری نیروگاههای متعارف
- تقویت شبکه انتقال و مبادلات برق منطقهای
تحلیل VSE
عدد ۲۰ گیگاوات یک سقف ممنوعه برای توسعه خورشیدی نیست؛ بلکه نقطهای است که پس از آن، بازده نهایی هر مگاوات ظرفیت جدید در کاهش ناترازی کمتر میشود.
تا رسیدن به این مرز، توسعه نیروگاههای خورشیدی یکی از سریعترین و مؤثرترین ابزارهای کاهش کسری برق کشور است. پس از آن نیز توسعه باید با ذخیرهساز، مدیریت بار، نیروگاههای انعطافپذیر و اصلاح شبکه همراه شود.
این موضوع برای سرمایهگذاران نیز اهمیت دارد؛ زیرا امکان اتصال به شبکه، محدودیت ظرفیت پست، زمان تولید و روش فروش برق باید پیش از انتخاب محل و ظرفیت نیروگاه بررسی شود. «محاسبهگر هوشمند VSE» میتواند برآورد اولیه ظرفیت، تولید و سرمایهگذاری پروژه را ارائه کند؛ اما تصمیم نهایی به مطالعات اتصال به شبکه و ارزیابی فنی ساختگاه نیاز دارد.
منابع:
مرکز پژوهشهای مجلس؛ تعیین حد بهینه توسعه انرژی خورشیدی در ایران
خبرگزاری ایرنا، کد مطلب ۸۶۲۲۵۵۷۹، ۲۲ مرداد ۱۴۰۵
منبع اصلی
مشاهده خبر در ایرنا — نفت و انرژی
محتوا برای آموزش و تصمیمگیری اولیه است. طراحی اجرایی باید براساس اطلاعات و شرایط واقعی هر پروژه انجام شود.